آرتور كرستين سن ( مترجم : رشيد ياسمى )
358
ايران در زمان ساسانيان ( فارسي )
فزونى مال و جاه شاهنشاه و وسعت دستگاه او فقط به عايدات دولت بستگى دارد « 1 » . پادشاه چون زادهء خدايان آسمانى بشمار ميرفت ، سعى مينمود ، كه رياست عاليهء جامعهء مذهبى را نيز داشته باشد . در افسانه اردشير بابكان مذكور است ، كه پاپگ در خواب ديد ، كه سه آتش مقدس ، يعنى آتش جنگيان و آتش روحانيان و آتش كشاورزان « 2 » ، در خانهء ساسان جمع آمدند . بر طبق اين افسانه ساسان داماد بابك و پدر اردشير است . در شاهنامه فردوسى كسانى كه بشاهنشاه خطابى ميكنند غالبا او را « موبد » ميخوانند و اين نكته را فردوسى ظاهرا از يك منبع پهلوى اخذ كرده است . اين عنوان حاكى است ، كه از عهد خسرو اول ببعد ساسانيان همان نظر مؤسس سلسله را ، كه مقارنهء دين و ملك باشد ، گرفتهاند . از طرف ديگر كتاب پهلوى دينكرد ، كه بعد از ساسانيان تأليف شده است ، حقوق و تكاليف سلطنت را شرح ميدهد و ميتوان گفت ، كه اين مطالب خلاصهء اعتقاد روحانيان عهد ساسانى راجع بقدرت سلطنت است . اين اعتقاد هر چند در اثر تحول سياسى عهد خسروان اندكى تغيير يافته ، لكن خاصيت خود را از اين حيث كه عقيدهء روحانيان است ، تغيير نداده است . بموجب كتاب دينكرد « 3 » صفات و تكاليف پادشاه از اينقرار است : 1 - رعايت آنچه مربوط به تكليف پادشاهان نسبت بدين بهى است ، 2 - عقل سليم ، 3 - اخلاق نيكو ، 4 - قوهء عفو و اغماض ، 5 - محبت نسبت برعايا ، 6 - قوهء تهيه آسايش براى رعايا ، 7 - شادى ، 8 - تذكر دائم باينكه جهان گذران است ، 9 - تشويق مستعدان و كاردانان ، 10 - تنبيه نالايقان ، 11 - حسن سلوك با رؤساى كشور ، 12 - اصدار اوامر عادلانه ، 13 - ابقاء رسم بارعام ، 14 - سخا ، 15 - دفع آز ، 16 - بىبيم كردن مردمان ، 17 - تشويق نيكان و اعطاء مقامات دربارى و مناصب دولتى
--> ( 1 ) - ابن خلدون 17 ، ص 86 و 20 ص 98 . ( 2 ) - ر ك بالاتر ص 187 . ( 3 ) - چاپ پشوتن سنجانا ، ج 3 ، 133 ، متن ، ص 154 و ما بعد ، ترجمه ص 180 و ما بعد .